Bệnh não mô cầu không chỉ nguy hiểm ở tốc độ biến chứng chỉ trong 24 giờ mà còn ở khả năng “ẩn mình” trước khi bùng phát. Trước nguy cơ bệnh diễn biến phức tạp, đe dọa sức khỏe và tính mạng, các chuyên gia khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng, nhất là trẻ em.
Bệnh nhi trong ổ dịch não mô cầu ở Phú Quốc được các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP Hồ Chí Minh tiếp nhận và điều trị kịp thời. Ảnh: BV
Theo cảnh báo của Bộ Y tế, số ca não mô cầu đang có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2025 (14 ca). Báo cáo giám sát từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026 ghi nhận 24 ca mắc trên cả nước, trong đó có 4 trường hợp tử vong, nhiều ca nghi nhiễm và tiếp xúc gần với các ca bệnh. Đáng chú ý, nhóm trẻ dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca bệnh, cho thấy nguy cơ cao ở nhóm đối tượng này.
Các ca bệnh hiện ghi nhận rải rác tại nhiều địa phương, chưa hình thành ổ dịch tập trung nhưng lại đặt ra thách thức lớn trong kiểm soát do đặc tính lây lan âm thầm. Mới nhất, tỉnh Cà Mau ghi nhận 3 trường hợp nghi mắc có liên quan tới ca bệnh đã tử vong vào tháng 3, trong đó 1 đã ca tử vong.
Trước đó, một bé gái 11 tuổi tại Phú Quốc tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng điển hình như sốt, đau đầu, ban xuất huyết và suy hô hấp, được xác định nhiễm não mô cầu nhóm B, tiếp xúc với nhiều bạn học, trong đó có bạn học đã xuất hiện triệu chứng nghi nhiễm.
Sau khi ghi nhận một trường hợp tại Cà Mau tử vong do não mô cầu, các trung tâm tiêm chủng VNVC trên địa bàn cũng cho biết số người đến tiêm vaccine phòng bệnh có xu hướng tăng. Ảnh: VNVC
Theo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, bệnh não mô cầu lây truyền qua đường hô hấp, chủ yếu thông qua giọt bắn khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, họng của người mang vi khuẩn. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 10 ngày, phổ biến từ 3 - 4 ngày. Thời kỳ lây truyền phụ thuộc vào sự tồn tại của vi khuẩn trong vùng mũi họng của người nhiễm, có thể bắt đầu từ vài ngày trước khi khởi phát triệu chứng và kéo dài đến 24 giờ sau khi người bệnh được điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu.
BS.CKI Bạch Thị Chính Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, nguồn lây duy nhất của vi khuẩn não mô cầu là con người, qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn từ dịch tiết mũi họng. Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể không gây bệnh ngay mà “cư trú” tại vùng hầu họng trong thời gian dài không triệu chứng, hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ, mơ hồ như ho, sốt kéo dài, đau nhức… nên dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh hoặc viêm hô hấp thông thường và bị bỏ qua, vi khuẩn tiếp tục tồn tại và lan truyền trong cộng đồng, chỉ được phát hiện khi bệnh nặng.
Theo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, khi xuất hiện ca bệnh, cần chủ động triển khai các biện pháp khống chế, khoanh vùng và xử lý kịp thời ngay từ ban đầu nhằm hạn chế lây lan trong cộng đồng. Trong trường hợp dịch bệnh có nguy cơ bùng phát, người dân cần tuân thủ nghiêm các hướng dẫn của cơ quan y tế, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng, chống như giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng dung dịch sát khuẩn; giữ ấm cơ thể, nhất là đối với trẻ nhỏ.
Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tăng cường các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, súc họng sát khuẩn, đeo khẩu trang nơi công cộng, giữ vệ sinh môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh. Đồng thời, cần duy trì dinh dưỡng hợp lý, nâng cao thể trạng. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, cứng cổ, buồn nôn, ban xuất huyết… người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Để phòng bệnh, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm. Ảnh: VNVC
Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh dự báo, thời gian tới có thể tiếp tục ghi nhận thêm các ca bệnh mới nếu không sớm triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm soát dịch từ sớm, từ xa theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế. Hiện nay, mục tiêu hàng đầu của y tế dự phòng là không để dịch bệnh bùng phát. Đối với các bệnh đã có vaccine như não mô cầu, tiêm vaccine phòng bệnh luôn là biện pháp ưu tiên.
BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết, tiêm vaccine là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng bệnh não mô cầu. Hiện có 5 nhóm huyết thanh phổ biến gây bệnh gồm A, B, C, Y đều đã có vaccine phòng ngừa. Mỗi loại vaccine chỉ phòng một hoặc một số nhóm nhất định, không có miễn dịch chéo, do đó cần tiêm phối hợp đầy đủ vaccine não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để bảo vệ toàn diện.
Vaccine cần từ 2 - 3 tuần để cơ thể tạo kháng thể bảo vệ và phải tiêm đủ số mũi để đạt hiệu quả tối ưu. Người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm.
Ngoài ra, những trường hợp đã tiêm các vaccine thế hệ cũ phòng nhóm BC, hoặc AC sẽ được bác sĩ tư vấn tiêm bổ sung vaccine thế hệ mới nhằm mở rộng phổ bảo vệ trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn hiện nay.
Theo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, khi xuất hiện ca bệnh, cần chủ động triển khai các biện pháp khống chế, khoanh vùng và xử lý kịp thời ngay từ ban đầu nhằm hạn chế lây lan trong cộng đồng.
Trong trường hợp dịch bệnh có nguy cơ bùng phát, người dân cần tuân thủ nghiêm các hướng dẫn của cơ quan y tế, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng, chống như giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng dung dịch sát khuẩn; giữ ấm cơ thể, nhất là đối với trẻ nhỏ.
Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tăng cường các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, súc họng sát khuẩn, đeo khẩu trang nơi công cộng, giữ vệ sinh môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh. Đồng thời, cần duy trì dinh dưỡng hợp lý, nâng cao thể trạng.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, cứng cổ, buồn nôn, ban xuất huyết… người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
