Thủ tướng sắp mãn nhiệm của Hungary, Viktor Orban, ngày 19/4 đã nêu điều kiện để đất nước ông dỡ bỏ quyền phủ quyết đối với gói hỗ trợ tín dụng 90 tỷ Euro từ Liên minh châu Âu (EU) dành cho Ukraine.
Theo đó, Budapest chỉ "bật đèn xanh" cho Kiev nhận khoản vay này khi nguồn cung dầu qua đường ống Druzhba được ổn định và khôi phục.
Ông Orban khẳng định lập trường không thay đổi: "Không có dầu = không có tiền. Một khi nguồn cung dầu được khôi phục, chúng tôi sẽ không còn ngăn cản việc phê duyệt khoản vay nữa".
Gói hỗ trợ 90 tỷ Euro (khoảng 105 tỷ USD) được các lãnh đạo EU thông qua về nguyên tắc vào tháng 12 năm ngoái, nhằm hỗ trợ ngân sách và quốc phòng cho Ukraine trong giai đoạn 2026-2027.
Tuy nhiên, đến tháng 2 năm nay, ông Orban đã sử dụng quyền phủ quyết kỹ thuật để chặn bước thủ tục pháp lý cuối cùng. Lý do chính là tranh chấp liên quan đến đường ống Druzhba vận chuyển dầu thô Nga giá rẻ qua lãnh thổ Ukraine đến Hungary và Slovakia.
Đường ống này bị hư hại nghiêm trọng do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV/drone) vào tháng 1, dẫn đến gián đoạn nguồn cung. Ông Orban coi đây là vấn đề an ninh năng lượng quốc gia, nhấn mạnh rằng Budapest đã nhận được tín hiệu liên quan từ Kiev thông qua Brussels.
Để xoa dịu công Orban, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề nghị tiến hành một cuộc kiểm tra bên ngoài đối với đường ống Druzhba và thanh toán chi phí sửa chữa bằng quỹ của EU.
"Thông qua Brussels, chúng tôi đã nhận được tín hiệu từ Ukraine rằng họ sẵn sàng khôi phục việc vận chuyển dầu qua đường ống Druzhba ngay từ thứ Hai (ngày 20/4), với điều kiện Hungary dỡ bỏ lệnh phong tỏa khoản vay 90 tỷ Euro của EU", ông Orban cho biết trên X ngày 19/4.
Điều quan trọng là khoản vay 90 tỷ Euro không đặt thêm gánh nặng tài chính trực tiếp lên Hungary, vì nước này cùng với Slovakia và Cộng hòa Séc đã được miễn trừ khỏi nghĩa vụ đóng góp.
Một đoạn đường ống Druzhba vận chuyển dầu Nga qua Ukraine tới Hungary và Slovakia. Ảnh: Bloomberg
Sau cuộc bầu cử quốc hội gần đây, chính trường Hungary đã chứng kiến bước ngoặt quan trọng khi Đảng Tisza đánh bại Đảng Fidesz, chấm dứt 16 năm cầm quyền liên tục của ông Orban. Ông Peter Magyar, lãnh đạo Đảng Tisza, dự kiến sẽ trở thành Thủ tướng mới của quốc gia Trung Âu.
Ông Magyar đã công khai kêu gọi ông Orban dỡ bỏ phủ quyết trước khi rời nhiệm sở vào tháng 5.
Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Hungary gần đây, ông Magyar đã nhắc lại chính lời ông Orban từng nói trong chiến dịch tranh cử: "Không có dầu thì không có tiền", và bày tỏ hy vọng nếu Druzhba hoạt động trở lại trong 30 ngày tới, ông Orban sẽ gỡ bỏ "phủ quyết kỹ thuật" này.
Ông Magyar cho biết việc khôi phục dòng dầu rất quan trọng với Hungary, vì nước này vẫn muốn tiếp tục nhập khẩu dầu Nga giá rẻ trong thời gian tới. Ông cũng khẳng định không có lý do gì để thay đổi thỏa thuận về khoản vay 90 tỷ Euro mà EU đã đồng thuận.
EC đang chuẩn bị sẵn sàng để chuyển giao khoản vay đầu tiên cho Kiev ngay khi rào cản pháp lý được gỡ bỏ.
Phát biểu bên cạnh Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuần trước, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhấn mạnh sự cần thiết phải giải ngân nhanh chóng khoản vay này.
"Ukraine đang rất cần khoản tiền này. Khi đó, Ukraine sẽ có thể tài trợ cho quốc phòng của mình trong dài hạn", ông Merz nói.
Về phần mình, ông Zelensky bày tỏ tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo của ông Magyar, Hungary sẽ ngừng cản trở các quyết định "quan trọng" đối với Ukraine.
"Tôi chắc chắn rằng chúng ta sẽ hợp tác với Hungary. Nhân dân hai nước có mối quan hệ tốt đẹp. Chúng ta là láng giềng. Chúng ta sẽ tiếp tục duy trì những mối quan hệ này", ông Zelensky khẳng định.
"Tôi nghĩ chúng ta cần xây dựng mối quan hệ trên cơ sở thực dụng. Chúng ta cũng có thể có mối quan hệ hữu nghị dựa trên các thỏa thuận và hiệp ước. Điều này sẽ chỉ củng cố cả hai quốc gia", nhà lãnh đạo Ukraine nói.
Ngoài khoản vay, Hungary, cùng với Slovakia, hiện đang phủ quyết gói trừng phạt thứ 20 đối với Nga. Nước này cũng đang ngăn chặn quá trình gia nhập EU của Ukraine và việc giải ngân 6,6 tỷ Euro viện trợ quân sự theo Cơ chế Hòa bình châu Âu (EPF).
Phía Nga phản ứng khá thực tế trước triển vọng EU giải ngân khoản vay 90 tỷ Euro cho Ukraine.
Người phát ngôn Điện Kremlin nói với truyền thông nhà nước Vesti, EU sẽ tìm cách "mở khóa" khoản vay này dù "có hay không có ông Orban".
Nga thừa nhận rằng quyết định cuối cùng thuộc về Brussels và các nước thành viên, đồng thời khẳng định sẽ duy trì quan hệ "thực dụng cao" với chính phủ Hungary mới dưới thời ông Magyar.
Nga coi việc EU hỗ trợ Ukraine là hành động kéo dài xung đột, nhưng không bất ngờ trước khả năng khoản vay mới được thông qua.
Điện Kremlin nhấn mạnh Hungary đã "lựa chọn" và Moscow tôn trọng điều đó, đồng thời mong muốn tiếp tục hợp tác song phương thực tế, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng.
Minh Đức (Theo RBC Ukraine, Euronews, Anadolu)
