Ba Lan – một quốc gia Đông Âu đang đối mặt với nhiều thách thức kinh tế – được đánh giá là một trong những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài.
Không chỉ là vấn đề khu vực
Theo báo cáo của Allianz – công ty bảo hiểm lớn nhất thế giới, công bố hồi tháng 3, Ba Lan nằm trong nhóm 11 nền kinh tế mới nổi chịu rủi ro cao nhất, cùng với Bangladesh, Ai Cập, Ethiopia, Jordan, Kenya, Morocco, Pakistan, Romania, Sri Lanka và Tunisia.
Nguyên nhân chính là do 3 khoản thâm hụt mang tính cấu trúc: Thâm hụt năng lượng (tiêu thụ nhiều hơn sản xuất nội địa), thâm hụt tài khóa (chi tiêu chính phủ vượt thu nhập) và thâm hụt cán cân vãng lai (chi tiêu nước ngoài vượt thu).
Giá dầu tăng cao không chỉ làm gia tăng thâm hụt tài khoản vãng lai hiện có mà còn gây áp lực lên ngân sách nhà nước vì chính phủ có xu hướng phải chi tiêu nhiều hơn cho trợ cấp năng lượng.
Đồng thời, báo cáo của Allianz chỉ ra rằng, đồng tiền của các nước này sẽ tiếp tục suy yếu khi điều khoản thương mại xấu đi.
Ba Lan nằm trong nhóm 11 nền kinh tế mới nổi chịu rủi ro cao nhất từ tình trạng tắc nghẽn ở eo biển Hormuz. Ảnh: Polskie Radio
Allianz dự báo, trong kịch bản cơ bản, GDP Ba Lan giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm, lạm phát tăng 1,5 điểm phần trăm.
Trong kịch bản tiêu cực (khi tắc nghẽn kéo dài hơn), GDP giảm 0,4 điểm phần trăm và lạm phát tăng tới 3,5 điểm phần trăm.
Theo trang Notes from Poland (NFP), giá nhiên liệu tăng mạnh đã khiến một số người dân miền Nam Ba Lan sang Slovakia mua dầu diesel rẻ hơn, trong khi người Đức lại sang Ba Lan mua xăng.
Bộ trưởng Năng lượng Ba Lan Miłosz Motyka cho biết ông đang thảo luận với Bộ trưởng Tài chính Andrzej Domański về khả năng áp dụng các biện pháp thuế và phí tiêu thụ đặc biệt để giảm giá nhiên liệu.
Ông Motyka lưu ý rằng tập đoàn năng lượng nhà nước Orlen đã giảm biên lợi nhuận trên thị trường nhiên liệu để kiềm giá.
Chính phủ cũng nhắc lại tuyên bố của các nhà điều hành cơ sở hạ tầng PERN và Gaz-System rằng Ba Lan không đối mặt với nguy cơ thiếu nhiên liệu, nhờ vào các nguồn cung đa dạng và trữ lượng dầu khí đáng kể.
Tuy nhiên, với mức thâm hụt ngân sách 6,5% GDP năm 2024, Ba Lan đã bị EU cảnh báo, yêu cầu Warsaw phải thực hiện các biện pháp để đưa mức thâm hụt này xuống dưới mục tiêu 3% như quy định của khối.
Trong quý II năm ngoái, nợ công của Ba Lan đã tăng với tốc độ nhanh thứ hai hàng năm trong EU.
Tình huống của Ba Lan là ví dụ điển hình cho thấy tắc nghẽn eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề khu vực mà có thể lan tỏa mạnh mẽ đến các nền kinh tế xa xôi.
"Cổ chai" năng lượng toàn cầu
Eo biển Hormuz nằm giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, với điểm hẹp nhất chỉ khoảng 21 hải lý. Đây là tuyến đường vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày (khoảng 20% tiêu thụ dầu lỏng toàn cầu) và gần 1/5 lượng khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu, chủ yếu từ Qatar. Hầu hết xuất khẩu dầu của Saudi Arabia, UAE, Iraq, Kuwait đều phải đi qua đây.
Từ cuối tháng 2, sau các cuộc tấn công quân sự chung của Mỹ và Israel nhắm vào Iran, Tehran đã phản ứng bằng cách phong tỏa thực tế eo biển.
Tàu hàng và tàu chở dầu ở ngoài khơi thành phố cảng Fujairah, nằm trên bờ biển phía Đông của UAE, ngay bên ngoài eo biển Hormuz, tháng 2/2026. Ảnh: Asia News Network
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cấm tàu thuyền đi qua, dẫn đến giao thông tàu chở dầu giảm mạnh, nhiều sự cố tấn công tàu thương mại và nhiễu GPS/AIS. Các hãng tàu lớn như Maersk, Hapag-Lloyd đã tạm dừng tuyến đường này. Giá dầu Brent tăng vọt, đẩy chi phí năng lượng toàn cầu lên cao.
Các tuyến đường ống thay thế (East-West Pipeline của Saudi Aramco hay Abu Dhabi Crude Oil Pipeline) chỉ bù đắp được một phần nhỏ (khoảng 3,5-5,5 triệu thùng/ngày), không thấm vào đâu so với mức thâm hụt 7-12 triệu thùng/ngày nếu tình hình kéo dài.
Tình trạng này kích hoạt các điều khoản bất khả kháng trong hợp đồng, như QatarEnergy đã tuyên bố trên một số hợp đồng LNG. Doanh nghiệp phải đối mặt với gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng phụ phí bảo hiểm chiến tranh, chi phí vận tải cao hơn và phải tìm nguồn thay thế khẩn cấp.
Tác động lan tỏa
Tắc nghẽn Hormuz minh chứng cho tính dễ tổn thương của thương mại năng lượng toàn cầu trước xung đột địa chính trị.
Dù Ba Lan đã đa dạng hóa nguồn cung (tăng nhập từ Na Uy, Mỹ), nhưng giá dầu thế giới tăng vẫn ảnh hưởng ngay lập tức qua thị trường toàn cầu, gây áp lực lạm phát, suy giảm tăng trưởng và căng thẳng ngân sách.
Để giảm thiểu rủi ro, Ba Lan cần tiếp tục đa dạng hóa năng lượng, như thông qua phát triển năng lượng tái tạo và điện hạt nhân, duy trì dự trữ chiến lược và áp dụng chính sách thuế linh hoạt.
Tình hình eo biển Hormuz năm 2026 nhắc nhở rằng một điểm nghẽn địa lý nhỏ có thể gây ra cú sốc lớn cho cả những quốc gia dường như xa xôi như Ba Lan. Trong bối cảnh bất ổn Trung Đông kéo dài, việc chuẩn bị cho kịch bản xấu là cần thiết để bảo vệ ổn định kinh tế - xã hội.
Minh Đức (Theo NFP, Middle East Briefing)
