Cũng bởi, lâu nay nghĩ tới thuế là nhớ tới mấy ông bà đeo xà cột đi thu thuế ở các chợ, các cửa hàng lìu tìu, tức phải có kinh doanh mới nộp thuế, mà nộp kiểu... xà cột như thế, thì biết thế.
Tới một ngày, chừng dăm năm trước, một ông em là nhà báo nhắn: anh xem mà đi hoàn thuế đi, em vừa đi làm về, mấy chục triệu đấy.
Mới sực nhớ, sau khi về hưu tôi có đi làm cho mấy nơi, và nữa, cũng chịu khó viết báo, in sách, thấy nhuận bút gửi về có số lẻ, bèn hiểu, đã "được" trừ thuế thu nhập.
Thì đi hoàn thuế.
Hồi ấy chưa nhập tỉnh, vẫn còn cục thuế tỉnh, chi cục thuế thành phố.
Tôi lên, lơ ngơ vào chỗ đề tên phường mình, được một nhân viên nam hất hàm: ra chỗ một cửa.
Thì ra, cháu một cửa rất nhiệt tình. Ôi chú nhiều phết. Là sau khi tôi cung cấp mã số thuế được kế toán lập cho từ hồi đi làm, và số căn cước công dân, cháu lục trong máy tính. Thế giờ hoàn cho chú đi. Ơ đâu dễ thế ạ, chú phải thu thập chứng từ, rồi như thế như thế. Ôi giời, nghe hoa mắt ù tai. Thôi chú về.
Năm năm sau, tức là tuần vừa rồi, một nhà xuất bản in tôi cho tập sách, họ gửi kèm sách cái phiếu "Chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân". À thôi, tiện thể lại đi làm hoàn thuế.
Chọn ngày đẹp, giờ đẹp, cà phê sáng xong, phi lên. Cái trụ sở cũ ở đường Hùng Vương vắng tanh, may có cái biển: thuế chuyển lên đường Lý Thái Tổ, có số nhà. Phi tiếp. Nhà to ngất nghểu. Vào phòng văn thư hỏi. Cô văn thư giải thích một hồi và có vẻ như... cô này cũng không hiểu lắm, bảo thôi chú lên tầng 4. Thì tầng 4. Một bạn chỉ chú sang phòng bên trái, phường của chú ở đấy. Vào một bạn mời ngồi, tôi trình bày, chỉ hỏi là làm sao để lấy được tiền, và hiện tôi có bao nhiêu. Bạn này cũng nói như thế như thế, nhưng nếu chú cần cụ thể thì sang chị này. Lại dẫn sang phòng khác. Bảo em ơi anh biết anh có tiền, nhiều nữa ấy, nhưng giờ bắt anh đi lấy chứng từ từng nơi như mấy bạn kia chỉ thì anh... đầu hàng. Mà sao lúc trừ của anh thì nhanh thế mà giờ thanh toán thì phức tạp thế? Bạn này lại giải thích ABCD rất... nghiệp vụ. Bảo thôi em kiểm tra hộ anh 2 năm gần nhất xem anh có bao nhiêu. Ôi giời là máy rất cũ, thua xa con laptop của tôi. Mãi bạn ấy tra ra năm 2024 của anh có 5.475.000 đ. OK em tìm năm 2023 hộ anh. Mất khoảng 15 phút lạch cạch bạn ấy mới ối, nhiều anh ạ, là bao nhiêu? và tôi cũng... hồi hộp: Đây anh ạ: 23.176.000. Ôi. Mà thôi anh không yêu cầu truy ngược các năm trước nữa, vì máy em rất cũ, sẽ rất lâu, ảnh hưởng người khác, vả nữa, chắc anh không đủ tài năng để tìm đủ chứng từ đâu. Nhưng anh biết cũng kha khá so với lương hưu đấy. Bạn này cẩn thận: vâng anh về, nếu tìm được chứng từ thì mang tới em thanh toán cho, thực ra là em giúp đẩy lên hệ thống... Tôi có cài eTaxMobile, hôm qua mò mò thế nào thấy có thông tin mấy tờ báo trả nhuận bút hiện lên trong ấy, nên về vẫn... tiếc, mấy chục triệu chứ ít đâu. Bèn... rụt rè nhắn tin cho em giám đốc cái công ty tôi cộng tác năm 2023: Em ơi nếu không phiền và nếu không phải tiền của em thì em cho anh cái chứng từ để anh hoàn thuế được không? Ô ngay và luôn chứ anh, để em gọi kế toán. OK em gọi rồi, nó sẽ xử lý ngay, em đang ở... Nhật. Bạn này còn nói thêm: Tháng nào em chi thù lao cho tác giả là kế toán phải nộp ngay. Nó mà quên, qua tháng sau em nhận luôn thông báo phạt "chiếm dụng tiền thuế thu hộ".
Và ngạc nhiên mấy việc. Một là: Ngành thuế hiện đại thế mà sao để nhân viên xài cái máy tính tốc độ... rùa thế. Và hai, sau khi nơi trả tiền họ đã thu hộ thuế cho ngành thuế, có giấy tờ sổ sách đàng hoàng mà thuế không căn cứ vào đấy hoàn thuế cho người ta, bắt người ta phải đi lại vất vả, và quan trọng là, như mê hồn trận, như đánh đố thế. Lúc làm việc ở thuế, nói vui với cô cán bộ thuế: lấy tiền hoàn thuế giống hệt lấy tiền từ... vợ ấy, bạn ấy cười ha ha.
Và thì thôi, đã trót thì trét, tôi nhắn tin cho mấy tờ báo hay đăng bài thường xuyên để xin chứng từ, tất cả đều... hẹn, để chúng em tập hợp đã. Thực ra tôi nhớ, có đâu hai ba tờ báo từng gửi giấy ấy cho tôi, nhưng rồi sau cái cuộc đầu tiên đi làm ấy, thì nản. Một cô thư ký tòa soạn một tờ báo nhắn trả lời: "hầu như em cũng chưa bao giờ thấy chuyện tiền hoàn thuế trở lại, cộng tác viên thì họ cũng không làm vì quá nhiều thủ tục. Hy vọng vài năm nữa, khi chuyển đổi số phát triển tốt hơn thì việc này sẽ hanh thông, cộng tác viên sẽ yên tâm phần hoàn thuế, không phải nhiêu khê như hiện nay nữa". Tất nhiên là hy vọng lâu dài, nhưng nhẽ bây giờ thì... thôi. Và tôi biết, khá nhiều nhà văn nhà báo hầu như "coi như quên" khoản này.
Biết tôi đang đi làm thủ tục hoàn thuế, một giáo sư gọi: Ông làm rồi hướng dẫn tôi làm với. Một nhà văn cũng hẹn làm xong thì bày lại cho ông.
Lại nhớ, ngành thuế không phải không hiện đại, bằng chứng là vừa rồi rất nhiều người bị cấm xuất cảnh vì... nợ thuế, có người chỉ vài trăm.
Bản thân tôi, chục năm trước làm nhà, thủ tục trọn gói, thầu làm toàn bộ và chìa khóa trao tay. Bỗng một hôm đẹp trời, một cái công văn được bưu tá quẳng vào sân. Mở ra: thông báo nợ thuế từ... 4 năm trước, 46.045 đ, tiền chậm nộp thuế thu nhập cá nhân, và 115.213 đ tiền chậm nộp thuế giá trị gia tăng từ hàng hóa sản xuất kinh doanh, tổng cộng một trăm sáu mốt ngàn hai trăm chín tám ngàn, và câu kết: nếu không nộp sẽ cưỡng chế.
Tất nhiên là tôi lên nộp ngay và bày tỏ sự thắc mắc thì được biết, nhẽ ra chỗ này ông thầu phải nộp, nhưng ông ấy quên hay cố tình gì đấy, thì phải túm ông... có tóc, tức chủ nhà, tức là tôi.
Vấn đề là quy trình nộp thuế và phạt ấy nó thủ công và rất... hãi. Cầm chứng từ xuống kho bạc nộp, tôi xếp hàng cùng với những người cũng đi nộp phạt. Tất nhiên nộp phạt thì không phải tội phạm, nhưng quả là, nợ ất ơ bốn sáu ngàn, giờ bị nhân lên thành một trăm sáu mốt ngàn, đứng xếp hàng chờ nộp chả khác quái gì mình là công dân... không gương mẫu. Nộp xong lại cầm phiếu thu quay lại thuế để... được gỡ lệnh cưỡng chế.
Thế tức là, ngành thuế có chuyên môn, họ biết hết ai nợ thuế.
Nhưng có vẻ, họ không nhớ ai được hoàn thuế.
Một bạn cũng nhà báo nhắn cho tôi: "Đúng ra là đến định kỳ, ngành thuế nên có cái tin nhắn kiểu: Cảm ơn quý khách đã tự giác đóng thuế vào ngân sách nhà nước. Theo chính sách hoàn thuế thì quý khách được hoàn lại số tiền là... Số tiền này đã được chuyển vào tài khoản của quý khách".
Tôi thì chỉ ngạc nhiên, rằng là khi có tiền, "được" trừ thuế thu nhập cá nhân, ngành thuế, bằng một phần mềm rất đơn giản, họ nắm được hết. Thì tới thời hạn, họ cũng lệnh cho phần mềm tự động quyết toán trả lại cho các công dân gương mẫu, đã lao động để có tiền đóng thuế, và được hoàn thuế theo quy định.
Thì hôm qua ấy, tôi lại lên để hoàn thuế. Người rất đông, đứng lố nhố vì không đủ ghế ngồi. Nhưng... máy lại tắc. Không chỉ máy của thuế mà điện thoại của khách cũng không vào eTax Mobile được. Vào qua VNeID như truyền thống lâu nay không được mà vào trực tiếp từ eTax Mobile cũng chịu.
À còn cái câu thông báo hiện lên khi không truy cập eTax từ VNeID được, chắc do AI tạo, nó như này: "Hiện nay, số lượng truy cập vào ứng dụng eTax Mobile thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID đang tăng cao, có thể ảnh hưởng đến quá trình đăng nhập. Để đảm bảo việc sử dụng được thuận lợi, Quý Người nộp thuế tạm thời đăng nhập bằng tài khoản thuế điện tử đã được cấp để truy cập ứng dụng. Trân trọng cảm ơn sự thông cảm và hợp tác của Quý Người nộp thuế!". Cô nhân viên tận tình giúp "Quý Người nộp thuế" là tôi đăng nhập vào eTax Mobile sau khi thấy tôi vào mãi không được, và đành: Chịu rồi anh ạ.
Thấy thương cái cô nhân viên, toát mồ hôi, luôn miệng giải thích loay hoay bên này lúng túng bên kia giữa lố nhố khách hàng ngồi đứng... cuối cùng đi rót mời mỗi ông khách một ly nước chè xanh. Tôi hiểu ý, thôi anh về hôm sau lên lại nhé. Cô ấy cố gắng xử lý bằng cách: anh add zalo với em, em chuyển cách tự khai rồi về nhà anh làm. Tôi vừa nhìn vào đấy, thao tác thử. Ôi giời hơn rừng rậm. Thôi kệ, cơm chưa ăn gạo còn đấy, hy vọng từ giờ đến cuối năm cái phần mềm của thuế sẽ biết cách tự động hoàn thuế. Còn không thì, như lâu nay, có hoàn được đâu mà vẫn vui vẻ sống được...
* Bài viết theo quan điểm tác giả!
