Sáng qua, một cái tin làm giới nghiện bóng đá vừa bất ngờ vừa thản nhiên: "Khởi tố 30 bị can trong hệ thống 'Xôi Lạc TV'". Nói thật là, những ai nghiện bóng đá, tôi đồ chừng rằng, ít nhất cũng một lần nghía qua "xôi lạc", tôi cũng không ngoại lệ. "Xôi Lạc TV là trang chuyên phát lậu các giải thể thao quốc tế trên Internet từ năm 2016, được phát triển bởi một nhóm ẩn danh", nhưng khi bình luận bóng đá, bóng chuyền họ xưng danh vanh vách.
Bất ngờ là bởi, nhiều người tưởng nó là... đương nhiên, bởi thấy nó hoạt động công khai lâu thế. Và thản nhiên cũng là bởi, biết nó là lậu, không chỉ lậu, còn yếu tố cá độ, "lồng ghép quảng cáo, đường dẫn, cơ chế điều hướng tới các nền tảng liên quan hoạt động cờ bạc, đánh bạc" thì trước sau cũng sẽ bị như thế...
Nói thêm một tí về cái kênh này. Nó là kênh lậu, chuyên phát thể thao, nhất là bóng đá. Và hai, nó "tranh thủ" lồng cá độ vào. Có lẽ cái thứ hai này mới là mục đích chính để nó làm không công chuyện... phát lậu, dẫu biết như thế là vi phạm pháp luật.
Có ít nhất 2 lý do để người ta phải quan tâm "xôi lạc", dẫu biết như thế là sai, và tiếp tay cho việc làm sai, nhưng người ta vẫn phải search để vào xem. Một là các kênh chính thống không phát sóng chương trình ấy, trận đấu ấy. Thì phải mò vào khi cơn nghiện đã nổi lên. Và hai, cũng quan trọng không kém, là "đội ngũ" bình luận của xôi lạc nó đời thường hơn, bình dân hơn, am hiểu và tôn trọng sự am hiểu của người xem hơn...
Cảnh sát đột kích vào nơi làm việc của hệ thống Xôi Lạc TV. Ảnh: A05.
Cũng hôm qua, có bài báo về "Ma trận video độc hại trên không gian số: Không để đám đông tiếp sức, lan truyền", theo đó, "Theo báo cáo Digital 2025: Vietnam của DataReportal (phối hợp We Are Social và Meltwater), tỉ lệ người dùng từ 18 tuổi tại Việt Nam có thể được tiếp cận quảng cáo trên TikTok đạt khoảng 92-93% người dùng Internet, tương đương 67-70 triệu tài khoản vào đầu năm 2026.
Báo cáo cũng cho thấy người Việt dành trung bình khoảng 2,5-3 giờ mỗi ngày cho mạng xã hội, trong đó video ngắn là định dạng có thời gian tiêu thụ cao nhất.
Một số khảo sát quốc tế về hành vi giới trẻ chỉ ra tình trạng "doomscrolling" - lướt vô thức kéo dài nhiều giờ - có thể lên đến 8-10 tiếng/ngày ở những trường hợp cá biệt".
Và quả là, bây giờ, rất nhiều người xem phim ngắn trên mạng. Nó lại có chế độ tự trôi, hết phim này phim khác lại hiện ra, phim sau... hấp dẫn hơn phim trước. Nhiều phim giường chiếu nhưng không lộ giường chiếu mà bắt người xem hình dung và tưởng tượng cảnh giường chiếu. Nhiều phim đánh chửi tục tĩu nhưng khá hấp dẫn. Nó phù hợp với môi trường rảnh rỗi, xem không phải suy nghĩ, xem rồi quên, nhưng nghiện lúc nào chả biết, nên cứ rỗi lại tìm xem. Thậm chí không rỗi cũng tranh thủ như là rỗi để xem.
Từng có những cái clip lái xe khách vừa lái vừa xem phim trên tiktok bằng điện thoại. Và xem được, bởi xem đoạn trước đoán ra đoạn sau, không cần chăm chú như xem phim nghệ thuật, kỹ từng cái nháy mắt, nhíu mày, từng nửa câu thoại... Tất nhiên sau khi clip do hành khách quay tung ra, cảnh sát giao thông đã vào cuộc và lái xe... ăn đòn ngay. Bây giờ các mức phạt rất khủng, ai dính một lần là nhớ... một đời.
Nghe một số nhà báo theo dõi phim ảnh nói, một số phim tết của Việt Nam cũng làm theo dạng này. Xem giải trí ngay lúc ấy, xong rồi quên, chả cần day dứt, dằn vặt, sống chết theo nhân vật. Và như thế rõ ràng có một loại nhu cầu như thế thật.
Vấn đề ở đây là, rõ ràng có những lỗ hổng để những thứ như "xôi lạc" và những thứ phim giải trí vô bổ ấy tồn tại.
Hôm qua, bên cạnh bàn cà phê chúng tôi hay ngồi có một tốp công nhân của một công ty viễn thông thì phải. Họ mặc đồng phục công ty và ghé vào uống cà phê trước khi đi làm.
Một thanh niên rất trẻ thi thoảng lại hét lên. Ban đầu tôi tưởng họ nói chuyện và... cãi nhau. Sau nhìn sang mới biết mỗi người đang một... điện thoại. Và cái anh hét lên ấy là đang chơi game. Chả biết game gì mà thi thoảng hét lên như cháy nhà thế. Một thầy giáo có tuổi trong bàn tôi nói, ở trường cũng thế, là giờ ra chơi ấy. Té ra là, trường cấm học sinh mang điện thoại tới trường nhưng các thầy thì cứ tới giờ ra chơi cũng chơi game trên điện thoại như thế.
Cũng tức là, nhu cầu chơi game là có thật.
Nghe nói có nhiều kiểu chơi. Chơi vô tư giết thì giờ có, và chơi tốn tiền, phải nạp tiền vào có. Lại còn có thể trao đổi, người này trao đổi với người kia, hoặc bán lại cho người kia số điểm mình đang có trong game... Ơ thế thì khác gì... đánh bạc?
Ấy cũng là do chúng ta, là những cơ quan chức năng, liên quan ấy, cụ thể là ngành văn hóa ấy, chưa kịp thời có mặt, chưa có những món ăn hợp lý để thay thế. Hay nói như cách chúng ta hay dùng là "bỏ ngỏ trận địa".
Mới đây Tổng bí thư Tô Lâm có bài phát biểu khi làm việc với ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh "Chính trị, tư tưởng và văn hóa tạo ra nội lực tinh thần để dân tộc đi xa". Theo đó, ông đề nghị "phải đổi mới về phương thức học tập và chuyển đổi số. Về đổi mới học tập nghị quyết phải chuyển trọng tâm từ tổ chức học tập sang chuyển hóa thành hành động. Bí thư cấp ủy phải trực tiếp quán triệt, phải chịu trách nhiệm về chất lượng quán triệt.
Về chiến lược tư tưởng trong bối cảnh số, phải khẩn trương hoàn thiện chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số; phải trọng tâm chuyển từ bị động xử lý sang chủ động nắm bắt, định hướng dẫn dắt tư tưởng.
Từ tuyên truyền một chiều sang đối thoại, thuyết phục, làm chủ không gian tư tưởng trên môi trường số, đồng thời phải chuẩn hóa hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng truyền thông của Đảng".
Tức là, bên cạnh chống, chúng ta phải xây, bên cạnh loại bỏ, chúng ta phải có cái thay thế. Và sự thay thế ấy, nó không thể là một chiều như trước. Chúng ta từng cho rằng, và dạy rằng, văn học nghệ thuật có 3 chức năng, là giáo dục, nhận thức và thẩm mỹ. Có thể từng đúng nhưng chưa đủ, bởi rõ ràng, chức năng giải trí chẳng hạn, cũng rất quan trọng. Mặt nào đấy, giải trí cũng là thẩm mỹ, là nhận thức và cả lồng chức năng giáo dục vào. Tất nhiên phải thật khéo, phải hết sức tài năng và không áp đặt thô thiển.
Chúng ta bây giờ, nói thật, vẫn còn lối tuyên truyền, lối làm văn hóa áp đặt và thô. Đôi khi vẫn còn quan niệm "giáo dục quần chúng nhân dân", trong khi chính chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói và giờ chúng ta đang "học tập và làm theo": "Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn". Thế tức là bên cạnh việc "giáo dục", chúng ta vẫn rất cần học ở Nhân dân.
* Bài viết thể hiện quan điểm tác giả!
Cùng chuyên mục
Mới cập nhật
Tham vọng về hệ sinh thái hàng không của Sun Group
Gỡ “nút thắt” Nhà ở xã hội, Tây Ninh tăng tốc năm 2026
Bức tranh thương mại điện tử Việt Nam đang diễn biến ra sao khi các sàn đua nhau tăng phí?
Giáo viên nữ có con nhỏ dưới 1 tuổi được giảm giờ dạy
