Tôi nghe tiếng ông từ lâu rồi, qua các nhà văn cựu chiến binh Việt Nam, cũng gặp ông vài lần, nhất là cuộc các nhà văn cựu chiến binh Mỹ "đổ bộ" vào Khe Sanh, Lao Bảo thăm lại chiến trường xưa. Nhưng giáp mặt, ăn trưa và nói chuyện, tất nhiên thông qua sự phiên dịch của hai nhà văn cực giỏi tiếng Anh là Nguyễn Quang Thiều và Yên Ba thì đây là lần đầu.
Gặp nhà văn Trung Trung Đỉnh bên bàn ăn, ông nói với Trung Trung Đỉnh: Tôi với ông còn sống, còn gặp nhau hôm nay là do chúng ta đều là những người lính... tồi, bắn lại càng tồi, nhờ thế mà sống sót.
Ảnh minh họa.
Mới sực nhớ, cả 2 ông này đều từng là lính, "chiến" nhau ở chiến trường An Khê (Gia Lai). An Khê từng có câu chuyện rất cảm động là một bác sĩ cựu chiến binh người Mỹ tìm lại "bệnh nhân" của mình là cựu chiến binh quân đội Nhân dân Việt Nam đang sống tại An Khê để tặng lại bộ... xương cánh tay mà ông đã giữ từ hồi cứu ông tù binh Việt Cộng.
Số là trong một trận nổ súng đánh nhau giữa 2 bên năm 1966, ông Nguyễn Quang Hùng, bộ đội Việt Nam bị thương và bị bắt. Người Mỹ đưa ông vào quân y viện và được bác sĩ Sam Axelrad cứu chữa. Sau đó, hai người quen nhau, thành bạn nhau, nhưng rồi cũng bặt tin nhau. Mãi tới năm 2013, thông qua một tờ báo, bác sĩ Sam Axelrad biết địa chỉ ông Hùng. Thế là mua vé máy bay mang theo cái xương cánh tay của ông Hùng mà ông cắt rồi sấy khô từ thuở ấy tặng lại ông Hùng. Khỏi nói họ đã mừng đến như thế nào khi gặp lại nhau. Và ông Hùng khi nhận lại một phần thân thể của mình đã để nó vào nơi trang trọng nhất của nhà mình.
Và cuộc gặp gỡ giữa nhà văn cựu binh Trung Trung Đỉnh với nhà văn cựu binh Bruce Weigl cũng thú vị như thế.
Các ông đã nhiều lần gặp nhau, cả ở Việt Nam và Mỹ. Nhưng lần này là bữa ăn trưa tại một nhà hàng bên hồ Gươm.
Tại sao lại có yếu tố hồ Gươm?
Nó lại là một câu chuyện dài. Dài như chuyện ông nhà văn Bruce Weigl gần năm nay sang Hà Nội, thuê một ngôi nhà để sống, một mình, để ngắm hồ Gươm, yêu hồ Gươm và viết, vẽ về hồ Gươm.
Trước đó tôi cũng nghe câu chuyện là ông Bruce Weigl này đang viết một cuốn sách về hồ Gươm, chỉ riêng hồ Gươm. Nhưng hồ Gươm nó là trái tim của Hà Nội nên chắc chắn nó sẽ là những dấu ấn, cảm xúc của ông về Hà Nội. Và Hà Nội lại là trái tim của cả nước, nên đương nhiên những gì ông viết sẽ gắn với Việt Nam, không loại trừ những nơi ông đã qua, từng cầm súng thời chiến tranh, trong đó có chiến trường Tây Nguyên.
Nhà thơ Bruce Weigl
Thì nghe và cũng nghĩ, người Việt có câu "Nói trước bước không qua", cũng là người viết, là nhà thơ, tôi cũng từng có những dự định... nói trước như thế, và cũng bước không qua.
Thế rồi tôi nhận được giấy mời dự cuộc ra mắt sách của ông tại trụ sở của Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, nơi đã in cuốn sách của ông, cuốn "Sự mê đắm của hồ Gươm", kèm triển lãm ảnh của ông vẽ ở Hà Nội.
Và tôi ngạc nhiên.
Trời ạ, cái ông người Mỹ cao lòng khòng hàng ngày sải những bước chân dài quanh hồ Gươm, trầm tư ít nói (vì ít người nói tiếng Anh với ông) mà giờ sau gần một năm có hẳn một cuốn sách hoành tráng. Mà lại còn tranh nữa. Được biết, cuộc ra sách và triển lãm ở trụ sở Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấy sẽ trưng bày và mở bán hơn 50 bức tranh Bruce Weigl vẽ tại Việt Nam thời gian vừa rồi.
Lại nhớ, một loạt các nhà văn Việt Nam gần đây cũng chuyển sang... vẽ tranh, và liên tục triển lãm, bán tranh đắt như... xăng thời tăng giá. Những là Trần Nhương, Nguyễn Quang Thiều, Trần Thị Trường, Như Bình...
Thì ông nhà văn Bruce Weigl cũng... hai tay hai súng.
Thêm một chút thông tin về ông nhà văn yêu Việt Nam, yêu hồ Gươm đến kỳ lạ này.
Sinh năm 1948, Bruce Weigl là một trong những nhà thơ đương đại có ảnh hưởng lớn tại Hoa Kỳ, đồng thời là dịch giả và GS đại học uy tín. Ông là tác giả của 13 tập thơ và cuốn hồi ký nổi tiếng "Vòng tròn của Hạnh".
Ông nguyên là Chủ tịch chương trình Viết văn quốc gia Mỹ, chủ tịch hội đồng thẩm định thơ của Giải thưởng Văn học quốc gia Mỹ. Ông đã nhận nhiều giải thưởng văn chương cao quý: Giải thưởng Robert Creeley, Paterson Poetry Prize, The Poet's Prize của Viện Hàn lâm Các nhà thơ Mỹ; Giải thưởng Văn học Lannan năm 2006.
Nhà thơ Bruce Weigl trong buổi ra mắt sách của 5 nhà văn Việt Nam: Trung Trung Đỉnh, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập, Nguyễn Trọng Tín và Phạm Ngọc Tiến ở NXB Hội Nhà Văn.
Theo nhà thơ Hữu Việt, trưởng ban đối ngoại Hội Nhà Văn Việt Nam, thì "ông có tập thơ rất nổi tiếng tên là "Bài ca bom Napan", tố cáo sự tàn ác của quân đội Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Tập thơ đã được dịch ra nhiều tiếng trên thế giới, được trao giải chung kết của giải Pulizer (một giải thưởng danh giá nhất dành cho văn chương và báo chí của nước Mỹ). Riêng bài thơ "Bài ca bom Napan" đã được đưa vào giảng dạy trong hầu hết các trường phổ thông trung học, cao đẳng và đại học Mỹ.
Một tập thơ nổi tiếng khác của Bruce Weigl có tên "Người đàn ông đi xe đạp", viết về những con người Việt Nam bình dị trong chiến tranh, về giấc mơ lớn nhất của ông trong thời gian tham chiến ở Việt Nam là chiến tranh kết thúc. Trong một ngày đẹp trời ông muốn trở thành một người Việt Nam để được đạp xe như những người Việt Nam bình dị, được sống những ngày hòa bình với gia đình, được gieo trồng trên cánh đồng của mình"...
Thế tức là sáng tác của ông đa phần là viết về Việt Nam và nổi tiếng ở Mỹ.
Năm 2024, ông được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam Tô Lâm ký trao tặng Huân chương hữu nghị nhờ đóng góp tích cực trong việc tham gia dịch và quảng bá hiệu quả các tác phẩm văn học Việt Nam, tổ chức giao lưu, kết nối, góp phần xây dựng nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam và Mỹ.
Vào lúc 15 giờ 30 phút ngày 22/9/2024 (giờ Mỹ ), tức 2 giờ 30 phút ngày 23/9/2024 (giờ Việt Nam) tại New York, trong khuôn khổ sự kiện "Gặp gỡ những người bạn Hoa Kỳ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trực tiếp trao tặng Huân chương Hữu nghị cho nhà thơ Bruce Weigl.
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều kể, nhà thơ Bruce Weigl nói "khi Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Tô Lâm bắt tay đã nói với Bruce một câu tiếng Việt mà Bruce hiểu được: "Tôi rất biết tên ông"".
Chỉ riêng việc sang Hà Nội đi "thực tế" cả năm trời, rồi viết và vẽ, rồi tổ chức ra sách, triển lãm tranh tại Hà Nội cũng đủ để ngưỡng mộ ông, một nhà văn Mỹ tài hoa yêu Hà Nội, yêu Việt Nam miệt mài không chỉ bằng lời nói...
Nhà văn Nguyễn Quang Lập cho rằng: "Ở Việt Nam xuất bản thơ Mỹ thì nhiều nhưng có một cuộc ra mắt sách của một nhà thơ Mỹ thì hơi bị hiếm, đặc biệt tác giả người Mỹ lại có mặt trong cuộc ra mắt sách ở Việt Nam. Có lẽ đây là lần đầu".
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
