Tìm cách hạ nhiệt giá hàng hóa

Sau đợt tăng giá mạnh và liên tục hồi tháng 3 do chiến sự Trung Đông bùng phát, từ đầu tháng 4 đến nay, liên bộ Công Thương - Tài chính đã có tới 7 lần điều chỉnh giá xăng dầu. Nếu trước đây giá xăng RON95 có thời điểm vượt 30.000 đồng/lít, dầu diesel lên tới 45.000 đồng/lít thì hiện nay đã giảm xuống dưới 23.000 đồng/lít đối với xăng và khoảng 27.000 đồng/lít đối với dầu, mức giảm tới gần 38% so với đỉnh.

Giá tăng rồi rất khó giảm

Việc miễn, giảm các loại thuế, phí đối với xăng dầu đã góp phần kéo giá nhiên liệu giảm đáng kể trong thời gian qua. Mặt hàng gas, yếu tố đầu vào quan trọng khiến giá dịch vụ ăn uống tăng mạnh, cũng đã hạ nhiệt. Tuy nhiên, nghịch lý là giá cả hàng hóa, dịch vụ vẫn neo cao như hồi giá xăng dầu lập đỉnh, chưa có dấu hiệu giảm, thậm chí còn rục rịch tăng tiếp.

Vợ chồng anh Hồng, chủ một quán ăn sáng gần chợ Thị Nghè (phường Thạnh Mỹ Tây, TP HCM), cho biết thời gian qua hàng loạt chi phí đầu vào như gas, thịt, rau củ, bao bì, túi ni lông đều tăng. Đặc biệt, chi phí thuê mặt bằng cũng tăng thêm khoảng 10%. Vì vậy, quán buộc phải tăng giá mỗi món thêm 5.000 đồng để bù đắp. "Giá nhiên liệu có giảm nhưng chỉ là một phần trong tổng chi phí. Không thể chỉ vì yếu tố này mà giảm giá bán ngay được" - chủ quán cho hay.

Trả lời câu hỏi vì sao giá thực phẩm tại các chợ đầu mối có xu hướng giảm nhưng quán vẫn bảo tăng, nhiều quán ăn cho biết họ không thể tiếp cận nguồn hàng này mà phải mua tại chợ lẻ với giá cao hơn gấp 2-3 lần chợ đầu mối, nên thực tế chi phí đầu vào gần như không thay đổi.

Khảo sát tại các chợ lẻ ở TP HCM cho thấy giá rau củ vẫn ở mức cao. Rau muống khoảng 15.000 đồng/kg, bầu, bí và dưa leo khoảng 20.000 đồng/kg, cải xanh, cải ngọt khoảng 20.000 đồng/kg, cà rốt Đà Lạt 35.000 đồng/kg, khoai tây 30.000 đồng/kg, khổ qua 30.000 đồng/kg… cao hơn trước vài ngàn đồng/kg và cao nhiều lần so với chợ đầu mối. Theo các tiểu thương, giá bán lẻ cao là do chi phí vận chuyển tăng, đồng thời phải tính đến hao hụt khi hàng tồn, hư hỏng nếu bán chậm.

Đối với thịt heo, tiểu thương cho biết giá tại chợ lẻ cao hơn đáng kể so với chợ đầu mối do phải qua trung gian phân phối. Với lượng nhập nhỏ lẻ, người bán phải mua với giá cao hơn so với các đầu mối nhập số lượng lớn, khiến giá bán đến tay người tiêu dùng khó giảm.

Theo ThS Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP HCM, việc nhiều doanh nghiệp, người kinh doanh chưa thể giảm giá hàng hóa dù chi phí nhiên liệu đã hạ nhiệt xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, lượng hàng tồn kho được nhập với giá cao trước đó vẫn chưa tiêu thụ hết.

Bên cạnh đó, các chi phí đầu vào khác như thuê mặt bằng, lãi vay và nhân công vẫn duy trì ở mức cao. Một số thị trường có mức độ cạnh tranh thấp cũng khiến kinh doanh có xu hướng giữ biên lợi nhuận thay vì điều chỉnh giá bán.

Xét về mặt định lượng, xăng dầu chỉ chiếm khoảng 3%-5% rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trực tiếp, nhưng tác động gián tiếp lớn hơn thông qua chi phí logistics và vận tải. Với nhiều ngành bán lẻ, chi phí vận chuyển thường chỉ chiếm 5%-15% giá thành. Do đó, khi giá xăng giảm 10%, giá bán cuối cùng của hàng hóa trên thực tế chỉ có cơ sở giảm khoảng 0,5%-1,5%.

Một quầy nước vỉa hè ở TP HCM cũng thông báo tăng giá bán trong cơn sốt giá xăng dầu vừa qua. Ảnh: AN NA

Tăng cường kiểm soát giá cả

Từ đó, ThS Trần Anh Tùng cho rằng không thể kỳ vọng giá hàng hóa sẽ giảm mạnh chỉ vì giá xăng dầu đi xuống. Để góp phần hạ nhiệt mặt bằng giá, cần tăng cường giám sát cạnh tranh và minh bạch kê khai giá ở các lĩnh vực có độ lan tỏa lớn như vận tải, thực phẩm, vật liệu xây dựng, logistics, giáo dục và y tế tư nhân. Đồng thời, cần giảm bớt các khâu trung gian trong chuỗi phân phối. "Thực tế, nhiều mặt hàng nông sản có giá tại nơi sản xuất chỉ khoảng 10.000 đồng/kg nhưng khi đến tay người tiêu dùng có thể tăng lên 25.000 đồng/kg, cho thấy chi phí trung gian đang chiếm tỉ trọng lớn" - ông dẫn chứng.

Ngoài ra, việc hỗ trợ doanh nghiệp về chi phí vốn cũng là yếu tố quan trọng. Hiện nhiều doanh nghiệp đang phải chịu lãi vay từ 8%-11%/năm. Nếu lãi suất cho vay sản xuất giảm thêm 1-2 điểm phần %, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để giảm giá bán và mở rộng sản xuất.

Theo ThS Trần Anh Tùng, trong trường hợp chi phí đầu vào đã giảm nhưng giá bán không điều chỉnh, cần có cơ chế yêu cầu người kinh doanh giải trình cấu thành chi phí. Mục tiêu không phải là áp đặt giá mà nhằm hạn chế tình trạng "té nước theo mưa". "Việc nhiều quán ăn tăng giá 5.000 đồng mỗi phần do giá gas tăng nhưng chưa giảm trở lại khi gas hạ nhiệt, đó là biểu hiện điển hình của hiện tượng "độ cứng giá xuống" trong kinh tế học. Khi chi phí tăng, doanh nghiệp dễ dàng điều chỉnh giá vì người tiêu dùng có xu hướng chấp nhận. Ngược lại, khi chi phí giảm, người bán thường giữ nguyên giá để bù đắp phần lợi nhuận đã bị ảnh hưởng trước đó" - ông phân tích.

Thực tế, chi phí gas chỉ chiếm tỉ trọng rất nhỏ trong giá thành mỗi phần ăn, có thể chỉ vài chục đến vài trăm đồng. Vì vậy, mức giảm của gas không đủ lớn để tạo áp lực buộc các quán phải giảm giá bán 5.000 đồng. Ngoài ra, nếu sức mua trên thị trường vẫn ổn định, người bán sẽ không có động lực điều chỉnh giá. Chỉ khi cạnh tranh gia tăng hoặc nhu cầu tiêu dùng suy yếu, mặt bằng giá mới có khả năng giảm trở lại.

Trước thực tế giá hàng hóa tăng nhanh, giảm chậm, trong cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã yêu cầu các bộ, ngành xử lý nghiêm hành vi không kịp thời giảm giá khi chi phí đầu vào đã hạ, đồng thời không để doanh nghiệp lợi dụng biến động chi phí để tăng giá bất hợp lý. Phó Thủ tướng cũng chỉ đạo tăng cường thanh tra, kiểm tra việc niêm yết, kê khai giá, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.