Ngày 27/2 (tức 11 tháng Giêng âm lịch), tại thôn Thụy Lôi, xã Thư Lâm, Hà Nội, lễ hội Đền Sái – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia diễn ra trong không khí trang nghiêm, rộn ràng với nghi thức rước “vua, chúa sống” độc đáo, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.
Người dân làng Thụy Lôi tổ chức đoàn rước truyền thống từ đình làng lên đền Sái và đền Thượng. Đặc biệt, các nhân vật trong vai vua, chúa được hóa trang với sắc mặt đỏ, thần thái nghiêm nghị, tái hiện hình ảnh triều đình xưa trong không gian lễ hội.
Bên cạnh vua và chúa, đoàn rước còn có kiệu võng chở bốn vị quan gồm Thự vệ, Tán lý, Đề lĩnh và Trấn thủ. Những mâm lễ vật được chuẩn bị công phu, trang trọng dâng lên đức Thánh, thể hiện sự thành kính của cộng đồng.
Lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Đức Huyền Thiên Trấn Vũ – vị thần được nhân dân suy tôn là bậc thánh linh phù trợ công cuộc dựng nước thuở ban đầu.
Theo truyền thuyết dân gian, sau khi hoàn thành đại sự, nhà vua đã lập đền thờ trên núi Sái và giao dân làng thay mặt triều đình thực hành nghi lễ hằng năm.
Từ đó, nghi thức rước vua sống ra đời và được duy trì qua nhiều thế hệ. Dù từng gián đoạn trong lịch sử, lễ hội vẫn được cộng đồng khôi phục, gìn giữ những nghi thức cốt lõi.
Điểm đặc sắc của lễ hội nằm ở việc người đảm nhiệm vai vua không chỉ mang tính biểu trưng mà phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về nhân thân, uy tín và đạo đức trong cộng đồng. Trong thời gian thực hiện vai trò, các chức danh tham gia phải tuân thủ quy định chặt chẽ về sinh hoạt, lời nói và ứng xử.
Tiếng trống, tiếng chiêng, nhịp phách hòa cùng đoàn rước tạo nên bầu không khí tưng bừng nhưng vẫn giữ nét linh thiêng.
Không gian thực hành di sản gồm đình Thụy Lôi, đền Sái, đền Thượng cùng các tuyến rước truyền thống tạo thành một chỉnh thể văn hóa, nơi các nghi lễ, tế tự và sinh hoạt cộng đồng diễn ra liên tục qua nhiều thế hệ.
Nghi thức “rước vua sống” không đơn thuần là một hình thức diễn xướng dân gian mà còn là cách cộng đồng tái hiện ký ức lịch sử tập thể, phản ánh cấu trúc tổ chức và tinh thần cố kết của xã hội truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Quá trình tổ chức lễ hội, từ tuyển chọn nhân vật, chuẩn bị lễ phục, tế khí đến thực hành nghi lễ đều có sự tham gia của các dòng họ, các giáp và nhiều tầng lớp cư dân.
Đây vừa là thực hành tín ngưỡng, vừa là quá trình truyền dạy tri thức dân gian và ý thức cộng đồng.
Hữu Thắng - Thanh Loan
